Sigorta hukuku; riskin ekonomik sonuçlarını düzenleyen, sözleşme özgürlüğü ile kamu düzeni arasında hassas bir denge kuran ve teknik uzmanlık gerektiren özel bir hukuk dalıdır. Modern ekonomilerde bireylerin ve şirketlerin karşı karşıya kaldığı belirsizlikleri yönetmenin en etkili araçlarından biri sigortadır. Bu nedenle sigorta hukuku yalnızca sözleşmesel bir alan değil, aynı zamanda finansal istikrarın ve ticari güvenliğin temel yapı taşlarından biridir.
Bu kapsamlı makalede; sigorta sözleşmesinin hukuki niteliği, temel ilkeleri, teminat yorum teknikleri, hasar ve rücu süreçleri, tahkim mekanizması ve uygulamadaki kritik uyuşmazlık başlıkları derinlemesine ele alınacaktır.
1. Sigorta Hukukunun Tanımı ve Hukuki Niteliği
Sigorta hukuku; sigorta sözleşmesinin kurulması, tarafların hak ve yükümlülükleri, rizikonun gerçekleşmesi halinde tazminatın belirlenmesi ve uyuşmazlıkların çözüm yöntemlerini düzenleyen normlar bütünüdür.
Türk hukukunda sigorta sözleşmeleri esas olarak:
Türk Ticaret Kanunu
Sigortacılık Kanunu
çerçevesinde düzenlenmektedir.
Sigorta sözleşmesi; iki tarafa borç yükleyen, ivazlı, rizikoya bağlı ve süreklilik arz eden bir sözleşmedir. Hukuki karakteri itibarıyla:
Rastlantısal (Aleatory) sözleşme
Tam iki tarafa borç yükleyen sözleşme
Aderans (katılma) sözleşmesi
niteliği taşır.
2. Sigorta Hukukunun Temel İlkeleri
2.1. Rizikonun Belirsizliği İlkesi
Sigorta edilebilir bir risk; gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz olan, geleceğe ilişkin ve tarafların kontrolü dışında kalan bir olay olmalıdır. Gerçekleşmiş veya gerçekleşmesi kesin olan bir olay sigortaya konu edilemez.
2.2. Azami İyi Niyet (Uberrimae Fidei)
Sigorta hukuku, klasik sözleşme hukukundan farklı olarak daha ağır bir açıklama yükümlülüğü öngörür. Sigorta ettiren, rizikoyu etkileyen tüm önemli hususları doğru ve eksiksiz bildirmek zorundadır. Aksi halde:
Sözleşmenin iptali
Tazminatın indirilmesi
Poliçenin feshi
gibi sonuçlar doğabilir.
2.3. Tazminat İlkesi
Mal sigortalarında temel amaç, zararın telafisidir. Sigorta ettirenin zenginleşmesi mümkün değildir. Bu nedenle:
Gerçek zarar tespiti
Eksik sigorta
Aşkın sigorta
Çifte sigorta
durumları teknik hesaplama gerektirir.
2.4. Halefiyet (Rücu) İlkesi
Sigortacı, ödediği tazminat oranında zarar sorumlusuna karşı sigortalının yerine geçer. Bu ilke sigorta sisteminin sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir.
3. Sigorta Sözleşmesinin Kurulması ve Teminat Kapsamı
Sigorta sözleşmesi; teklif, kabul ve poliçenin düzenlenmesi ile kurulur. Ancak uygulamada en çok uyuşmazlık çıkan alan:
Teminat Kapsamının Yorumu
Sigorta poliçeleri teknik metinlerdir. Teminat kapsamı belirlenirken:
Genel şartlar
Özel şartlar
Klozlar
İstisnalar
birlikte değerlendirilir.
Yargı uygulamasında tereddüt halinde yorum genellikle sigorta ettiren lehine yapılır; ancak bu yorum, poliçe sistematiği ve objektif iyi niyet kuralları çerçevesinde değerlendirilir.
4. Hasar Süreci ve Tazminat Hesaplamaları
Rizikonun gerçekleşmesiyle birlikte:
Hasar ihbarı yapılır
Ekspertiz süreci başlar
Zarar kalemleri belirlenir
Tazminat hesaplaması yapılır
Özellikle:
Destekten yoksun kalma tazminatı
Sürekli sakatlık hesaplamaları
Değer kaybı
İş durması zararları
aktüeryal uzmanlık gerektirir.
Sigorta hukuku uygulamasında teknik hesaplama hataları ciddi uyuşmazlıklara yol açmaktadır. Bu nedenle hukukçu ile aktüer iş birliği kritik önemdedir.
5. Başlıca Sigorta Türleri ve Uyuşmazlık Alanları
5.1. Zorunlu Trafik Sigortası
Bedeni zararlar, destekten yoksun kalma ve değer kaybı uyuşmazlıkları yoğunluk taşır.
5.2. Yangın ve Mühendislik Sigortaları
Teminat istisnaları ve eksik sigorta savunmaları sıkça gündeme gelir.
5.3. Nakliyat Sigortaları
Taşıyıcı sorumluluğu ile sigorta teminatı arasındaki ilişki önemlidir.
5.4. Hayat ve Sağlık Sigortaları
Risk değerlendirme beyanı ve önceden mevcut hastalık tartışmaları sıkça görülür.
6. Sigorta Tahkim Mekanizması
Sigorta uyuşmazlıklarında alternatif çözüm yöntemi olarak:
Sigorta Tahkim Komisyonu
önemli bir rol oynamaktadır.
Tahkim süreci:
Daha hızlı
Daha düşük maliyetli
Teknik uzmanlık odaklı
bir çözüm imkanı sunar.
Hakem kararları belirli sınırlar dahilinde kesin olup, sistem yoğun şekilde kullanılmaktadır.
7. Sigorta Hukukunda Güncel Eğilimler
Dijital hasar yönetimi
Algoritmik risk analizi
Büyük veri (Big Data) ile prim belirleme
Yapay zeka destekli eksper raporları
Siber risk sigortaları
Sigorta hukuku artık klasik sözleşme hukuku alanından çıkıp finansal teknoloji (InsurTech) boyutuna taşınmıştır.
8. Sigorta Hukukunda Uzmanlık Neden Kritik?
Sigorta uyuşmazlıkları:
Teknik hesaplama
Poliçe yorumu
İstisna değerlendirmesi
Aktüeryal analiz
Rücu stratejisi
gibi çok katmanlı unsurlar içerir.
Bu nedenle sigorta hukuku alanında uzmanlaşmış bir hukukçu:
Risk analizini doğru yapmalı
Sözleşme sistematiğini çözümlemeli
Yargı içtihatlarını güncel takip etmeli
Tahkim ve dava stratejisini teknik zeminde kurmalıdır
Sonuç
Sigorta hukuku; ekonomik istikrarın, ticari güvenliğin ve bireysel korunmanın temel dayanaklarından biridir. Sözleşme tekniği, teknik hesaplama ve yargısal yorum üçgeninde şekillenen bu alan, derin uzmanlık gerektirir.
Sigorta sözleşmesinin kurulmasından tahkim sürecine, hasar hesaplamasından rücu stratejilerine kadar her aşama; sistemli, disiplinli ve teknik bilgiye dayalı bir hukuki yaklaşım gerektirir.
Marmara Hukuk Bürosu
Av. Memet Kutlu & Ekibi